Кіру

Сот сарапшылары

Кәсіптің сипаттамасы
2611-7-002
Сот сарапшылары
Кәсіптік стандарт
Кәсіптік стандарттың паспорты
Басқа кәсіптермен байланыс
Кәсіптер картасы
Тану ережелері
Кәсіптер тізілімі
Сипаттама
Негізгі мақсат
Топырақты сот-сараптамалық зерттеу жүргізу саласындағы кәсіптік қызметке қойылатын бірыңғай талаптарды әзірлеу, еңбек нарығының қазіргі заманғы қажеттіліктеріне жауап беретін және қызметкерлердің біліміне, машығына, дағдыларына және жеке құзыреттеріне қойылатын тиісті талаптарды жүйелі және құрылымдық жағынан сипаттау
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар
  • Жүйелі ойлау
  • Күйзеліске тұрақтылық
  • Командада жұмыс істей білу
  • Аналитикалық ойлау
  • Сапаға бағдары
  • Шешім қабылдау кезіндегі дербестік
  • Тиімді коммуникация дағдылары
  • Тұрақты өзін-өзі дамыту
Басқа кәсіптермен байланыс
6 СБШ-нің деңгейі (- подуровень)
Бөлім басшысы (өзге салаларда мамандандырылған)
Толығырақ
Деңгей 6
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура) , 6B051 Биологиялық және сабақтас ғылымдар , 6B052 Қоршаған орта , 6B081 Агрономия

Машықтар
1. Ұсынылған объектілердің, олардың санын сараптама тағайындау туралы қаулыда (ұйғарымда) көрсетілген тізбеге сәйкестігін тексеру;
2. Сараптама/зерттеу объектілерінің бүліну, түрінің өзгеруін, ауыстырылу мүмкіндігін болдырмайтын және сақтау мен тасымалдау кезінде белгілері мен қасиеттерінің сақталуын қамтамасыз ететін олардың қаптамасының бүтіндігін тексеру;
3. Зерттеу объектісі туралы мәліметтерді толтырудың дұрыстығы мен жеткіліктілігін тексеру;
4. Зерттеуге түскен материалдар мен объектілерді тексеру актісін ресімдеу;
5. Сот сараптамасы объектілерінің бастапқы белгілері мен қасиеттерінің сақталуы және сараптама объектілерін сақтау мен қайтару қағидаларын сақтау жөніндегі шараларды қамтамасыз ету.
Білімдер
1. Қазақстан Республикасының сот сараптамасы саласындағы заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілері;
2. Сараптамалық зерттеуге ұсынылған заттай дәлелдемелер мен объектілерді алу, буып-түю, жолдау, тасымалдау тәртібі.
Машықтар
1. Топырақты сот-сараптамалық зерттеудің мәнін, объектісін және міндеттерін айқындау;
2. Ұсынылған материалдар мен зерттеу объектілерін зерделеу және сараптаманың шешуіне қойылған мәселелер бойынша олардың қорытынды беру үшін жарамдылығы мен жеткіліктілігін бағалау;
3. Топырақты сот-сараптамалық зерттеу объектілерін, олардың ерекшелігін ескере отырып сипаттау;
4. Сот сараптамасын (зерттеуін) жүргізу жоспарын жасау және сараптамалық зерттеудің міндеттерін, бастапқы деректерді ескере отырып, сараптамалық іс-қимылдардың дәйектілігін айқындау;
5. Сот-сараптамалық зерттеу әдістемелерін және/немесе әдістерін таңдау;
6. Сараптама тағайындаған органға қолдаухат ресімдеу;
7. Сараптама объектілерін тіркеу және зерттеуге арналған ғылыми-техникалық құралдар мен тәсілдерді қолдану;
8. Жазбаларды ресімдеу.
Білімдер
1. Қазақстан Республикасының сот-сараптама қызметі саласындағы заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілері;
2. Сот-сараптамалық зерттеудің әдістемелері және/немесе әдістері, топырақты сот-сараптамалық зерттеу саласындағы отандық және шетелдік жетістіктер;
3. Топырақтың сот сараптамасының объектілері және олардың түрлері;
4. Топырақтың сот-сараптамасын тағайындау кезінде материалдарды дайындау және ресімдеудің негізгі қағидалары;
5. Сараптамалық және арнайы зерттеулерді тағайындау және жүргізу тәртібіндегі айырмашылықтар.
Машықтар
1. Сот-сараптамалық зерттеу әдістемелеріне және/немесе әдісіне сәйкес топырақты сот-сараптамалық зерттеуін жүргізу;
2. Құрал-сайманды, аспаптар мен жабдықты дұрыс пайдалану, реактивтерді ұтымды пайдалану (егер олар пайдаланылса);
3. Жабдықты калибрлеуді жүргізу, сондай-ақ жабдықты пайдалану кезінде шығыс реагенттерін ауыстыру;
4. Калибрленген жабдықты және тексерілген өлшем құралдарын пайдалану арқылы өлшемдердің сенімділігі мен қадағалануын қамтамасыз ету;
5. Зерттеу жүргізу кезінде өндірістік орта жағдайларын (температураны, ылғалдылықты) бақылау;
6. Химиялық заттармен жұмыс жүргізу (зертханалық зерттеулер жүргізу үшін күрделі реактивтердің қажетті концентрациядағы ерітінділерін дайындау);
7. Әртүрлі талдау түрлеріне топырақтың сынамасын дайындауды жүргізу;
8. Сот сараптамалық зерттеулердің сапасын бақылауға қатысу;
9. Жазбаларды жүргізу және ресімдеу;
10. Санитариялық нормалар мен ережелердің талаптарын, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, қоршаған ортаны қорғау, қалдықтарды жинау, есепке алу және кәдеге жарату жөніндегі нұсқаулықтарды сақтау;
11. Реактивтердің кіріс бақылауын және олардың есебін жүргізуге қатысу.
Білімдер
1. Қазақстан Республикасының сот-сараптама қызметі саласындағы заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілері;
2. Топырақты сот-сараптамалық зерттеудің әдістемелері және/немесе әдістері;
3. Геология, химия, биология, топырақтану негіздері;
4. Топырақ, топырақтың қасиеттері туралы жалпы мәліметтер;
5. Зерттеу объектілерінің тектік, топтық, жеке (дараландыру) сипаттамалары;
6. Анықталған белгілерді криминалистикалық бағалау және тұжырымдарды құрастыру;
7. Зертханалық аспаптар пен жабдықтардың жұмыс принциптері, пайдалану ережелері және бағдарламалық қамтамасыз етулері;
8. Стандартты және жұмыс ерітінділерін дайындау әдістері;
9. Өлшем құралдарын калибрлеу, салыстыра тексеру, өлшем құралдарын метрологиялық аттестаттау және олардың бағдарламалық қамтамасыз етуін сертификаттау (аттестаттау) тәртібі;
10. Жүргізілетін өлшемдердің (зерттеулердің) сапасын бақылауды ұйымдастыру қағидаттары;
11. Құрал-саймандарды, аспаптар мен жабдықтарды пайдалану, шығыс материалдарын есепке алу және сақтау тәртібі;
12. Сот сараптамаларын/зерттеулерін жүргізу барысында объектілерді табуға, тіркеуге және зерттеуге арналған ғылыми-техникалық құралдар мен тәсілдер, сот фотосуретінің, бейнетүсірілімнің, фотокестелерді, сызбаларды, диаграммаларды жасау қағидалары;
13. Сараптама/зерттеу жүргізу кезіндегі өндірістік ортаның шарттары (температура, ылғалдылық);
14. Сарапшы қорытындысының сапасын бақылауды ұйымдастыру қағидаттары;
15. Жазбаларды жүргізу ережелері;
16. Еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы, өндірістік санитария, өрт қауіпсіздігі жөніндегі нұсқаулықтар, қағидалар мен нормалар, сондай-ақ санитариялық-эпидемиологиялық талаптар;
17. Ішкі нормативтік құжаттар, сот сарапшысының лауазымдық міндеттері;
18. Қауіптілік сыныбына сәйкес қалдықтарды жинау, есепке алу және жою жөніндегі нормативтік және құқықтық актілер.
Машықтар
1. Сот-сараптамалық зерттеу әдістемесіне және/немесе әдісіне сәйкес топырақты сот-сараптамалық зерттеу нәтижелеріне талдау, бағалау және өңдеу жүргізу;
2. Зерттеу нәтижелерінің белгісіздігін бағалауды жүргізу және деректерді ұсыну;
3. Сараптамалық зерттеу нәтижелерін түсіндіру/өңдеу және тұжырымдарды қалыптастыру;
4. Зерттеу нәтижелерін есептеу, талдау, бағалау және өңдеу бойынша жазбаларды жүргізу және ресімдеу.
Білімдер
1. Сот-сараптамалық зерттеудің әдістемелері және/немесе әдістері;
2. Өлшеу нәтижелерінің белгісіздігін бағалаудың жалпы ережелері;
3. Сараптамалық зерттеу нәтижелерінің анықтығы мен объективтілігі дәрежесін бағалаудың ғылыми негізделген тәсілдері мен критерийлері;
4. Зерттеу нәтижелерін есептеудің, талдаудың, бағалаудың және өңдеудің жазбаларын жүргізу қағидалары.
Машықтар
1. Сарапшының (маманның) қорытындысын немесе қорытынды берудің мүмкін еместігі туралы хабарламаны ресімдеу;
2. Бақылау өндірісінің материалдарын қалыптастыру.
Білімдер
1. Қазақстан Республикасының сот-сараптама қызметі саласындағы заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілері;
2. Сарапшы қорытындысын, оның құрылымдық (кіріспе, зерттеу, синтездеу, тұжырымдар) бөліктерін жасау тәртібі. Сарапшы қорытындысы тұжырымдарының нысандары;
3. Құжаттауды, архивтеуді білу.

Машықтар
1. Сот сараптамасын жүргізуге арналған шығыстар сметасын жасау және сараптаманы тағайындаған органға сараптама жүргізуге байланысты шеккен шығыстар туралы есепті ұсыну;
2. Өз құзыреті шегінде процестік әрекеттерге маман/сарапшы ретінде қатысу.
Білімдер
1. Қазақстан Республикасының сот-сараптама қызметі саласындағы заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілері;
2. Сараптама құнын есептеу бойынша тарифтер мен әдістер;
3. Сот сарапшысының процессуалдық әрекеттерге маман/сарапшы ретінде қатысу нысандары.
Машықтар
1. Сот сараптамаларын (зерттеулерін) ұйымдастыру және жүргізу мәселелері бойынша сараптама тағайындайтын органдар қызметкерлеріне ақпараттық-түсіндіру жұмыстарына қатысу;
2. Сот сараптамаларын (зерттеулерін) ұйымдастыру және жүргізу мәселелері бойынша сараптама тағайындайтын органдардың қызметкерлері үшін семинарлар өткізу.
Білімдер
1. Қазақстан Республикасының сот-сараптама қызметі саласындағы заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілері;
2. Сот экспертологиясы және криминалистика негіздері;
3. Қылмыстық және азаматтық істер бойынша материалдарды дайындау және ұсыну ерекшеліктері.

Машықтар
1. Технологиялардың, ғылыми әзірлемелердің заманауи деңгейін ескере отырып, сот-сараптамалық зерттеудің қазіргі жай-күйі мен даму перспективаларын зерделеу және талдау;
2. Ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін ұсыныстар мен техникалық-экономикалық негіздеме әзірлеу;
3. Ғылыми зерттеу нәтижелерінің техникалық және экономикалық әсерін негіздеу;
4. Ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруды және өткізуді жоспарлау;
5. Деректерді жинау, талдау және жүйелеуді жүзеге асыру;
6. Зерттеу жұмыстарының жоспарларына ағымдағы және қорытынды бақылауды, бағалауды және түзетуді жүзеге асыру;
7. Сынақтар мен өлшемдердің тиісті әдістері мен әдістемелерін қолдану;
8. Ғылыми зерттеулер барысында жүргізілген сынақтардың нәтижелерін талдау;
9. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелерін ресімдеу;
10. Сот-сараптамалық зерттеулердің әдістемелерін, техникалық шешімдерді, ғылыми зерттеулердің әзірлемелерін әзірлеуге, сынақтан өткізуге, валидациялауға және енгізуге қатысу;
11. Орындалған жұмыстың, ғылыми зерттеулердің және/немесе ғылыми-техникалық әзірлемелердің нәтижелері бойынша есептер дайындау;
12. Мақалалар, монографиялар, әдістемелік ұсыныстар мен оқу құралдарын дайындауға қатысу;
13. Жарияланымдар мен ғылыми әзірлемелерге рецензия жүргізу;
14. Сараптамалық қателіктер жіберуге ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау мақсатында сараптамалық практиканы қорытуды жүргізу, сондай-ақ сараптамалық қателіктердің алдын алуға бағытталған ұсыныстарды әзірлеу.
Білімдер
1. Сот-сараптама қызметі саласындағы заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілері;
2. Топыоақты сот-сараптамалық зерттеу саласындағы отандық және шетелдік ғылым мен технологияның заманауи жетістіктері;
3. Ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу немесе ғылыми-техникалық әзірлемелерді орындау әдіснамасы;
4. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының мазмұны мен нәтижелерін ресімдеуге қойылатын үлгілік талаптар;
5. Сот-сараптамалық зерттеулердің әдістемелерін әзірлеу, сынақтан өткізу және енгізудің негізгі қағидаттары;
6. Ғылыми зерттеулерді жүргізу немесе ғылыми-техникалық әзірлемелерді орындау жөніндегі әдістемелік материалдар.
Машықтар
1. Сот-сараптама қызметі саласындағы нормативтік құқықтық актілердің жобаларын қолданыстағы заңнамаға, реттеу мақсаттарына сәйкестігіне, енгізілетін нормалардың тиімділігіне және олардың салдарына талдау жасау;
2. Сот-сараптама қызметін нормативтік-құқықтық реттеуді жетілдіру, қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерге өзгерістер енгізу немесе қайта қарау, жаңа нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу жөнінде ұсыныстар қалыптастыру;
3. Сот сараптамасы саласындағы нормативтік құқықтық актілердің жобаларын әзірлеуге қатысу.
Білімдер
1. Сот-сараптама қызметі саласындағы заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілері;
2. "Құқықтық актілер туралы" Қазақстан Республикасы Заңыны;
3. Нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу, қабылдау, өзгерістер енгізу әртібі, сондай-ақ ресімдеуге қойылатын талаптар.
Машықтар
1. Топырақты сот-сараптамалық зерттеуін жүргізу құқығына біліктілік куәлігін алуға үміткерлерді кәсіптік даярлауға, осы саладағы сот сарапшыларының біліктілігін арттыруға қатысу;
2. Сот сарапшыларын даярлау, біліктілігін арттыру курстарына лектор, дайындық басшысы ретінде қатысу;
3. Оқу-әдістемелік құжаттаманы, оқыту және бақылау құралдарын әзірлеуге қатысу;
4. Кәсіптік оқыту мен біліктілікті арттырудың нысандары мен әдістерін жетілдіруге қатысу;
5. Оқыту нәтижелерінің көрсеткіштерін және оның тиімділігін талдауды жүзеге асыру.
Білімдер
1. Сот-сараптама қызметі саласындағы заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілері;
2. Оқу- әдістемелік кешендерді әзірлеудің негізгі қағидаттары мен тәртібі;
3. Оқытудың теориясы мен әдістемесінің негіздері;
4. Баяндамалардың, семинарлық және практикалық сабақтардың жоспарларын жасау тәртібі;
5. Сот сарапшыларын даярлау және олардың біліктілігін арттыру мәселелері жөніндегі әдістемелік материалдар;
6. Сот сарапшыларын кәсіптік даярлаудың, біліктілігін арттырудың нысандары, түрлері, әдістері мен құралдары.